० सिंहदरबार घेराउका वेला डिएसपी दिलीप चौधरीकै टोलीले अमिक शेरचन र कृष्णबहादुर महरालगायतका नेतामाथि लाठी प्रहार गरेको भन्दै उनीमाथि आक्रमण गरेर तपाइहरूले पैँचो तिर्नुभएको हो ?

-होइन । हामी त्यस्तोखालको प्रतिशोधको भावना लिँदैनौँ । हामी जनयुद्ध लडेर आएको हुनाले व्यक्तिगत रूपमा हाम्रो कसैसित पनि प्रतिशोधको भावना छैन । डिएसपी घाइते भएको जुन कुरा छ, दोहोरो हानाहानमा हाम्रा सभासद् यशोदा सुवेदी, भीमप्रसाद गौतमहरू पनि घाइते हुनुभएको छ । डिएसपी पनि घाइते भए, यो दुखद् कुरा हो ।

० उनीमाथि नियोजित आक्रमण गरिएको हो रे त ?

त्यो हुनै सक्दैन । हामीले सुनेअनुसार त प्रहरीले हानेको अश्रुग्यासको सेलले पहिले उनलाई लागेको हो र त्यसपछि ढलिसकेपछि दोहोरो ढुंगा हानाहानमा उनी घाइते भएका हुन् ।

० तपाईंहरू आन्दोलन शान्तिपूर्ण गर्छौँ भन्दै हुनुहुन्थ्यो, तर बानेश्वरको झडप एक्कासि कसरी भयो ?

- हाम्रो सात महिनाअघिदेखिको आन्दोलन हेर्नुभयो भने पनि पुष्टि हुन्छ । अहिलेको तीन दिनको हडताल पनि शान्तिपूर्ण नै सम्पन्न गर्ने हाम्रो योजना थियो र आमरूपमा शान्तिपूर्णरूपमै सम्पन्न भयो । तर, बानेश्वरजस्ता एकाध ठाउँमा सरकारले उत्तेजित पार्ने काम गर्‍यो । यसबाट अहिलेको 'कठपुतली' सरकारले यो आन्दोलनलाई अर्कै मोड दिने र यो प्रतिक्रान्तिलाई जायज ठहर्‍याउने बाहना खोजिरहेको हो कि बन्ने हामीलाई लागेको छ ।

० उन्नाइसदिने जनआन्दोलनमा पनि प्रहरीले लाठीचार्ज र दमन गर्दथ्यो, तर त्यसवेला प्रदर्शनकारीसित घाइते हुनु वा भाग्नुको कुनै विकल्प थिएन । तर, माओवादी कार्यकर्ता त प्रहरीले जस्तै लाठी बोकेरै निस्किए नि ? तपाइहरूको शान्तिपूर्ण आन्दोलन पहिलेको जनआन्दोलनभन्दा अलि फरक ढंगको हो ?

- होइन, अहिले पनि हामी शान्तिपूर्ण नै छौँ ।

० तर, लठ्ठी नि ?

त्यो त सामान्य रूपमा मान्छेले प्रदर्शन गर्ने क्रममा बोक्नुबाहेक आक्रमणका लागि बोकेको होइन । सबै ठाउँमा लाठी लिएर निस्किएका पनि थिएनन्, एकाध ठाउँमा मान्छेहरू त्यसरी हिँडे होलान्, त्यो सामान्य प्रचलन हो । एकाध ठाउँमा एकाध मान्छेले बोकेको लठ्ठीलाई त्यसरी आमरूपमा प्रचार गर्नु सही होइन ।

० सरकारमा हुँदा त तपाईंहरू नै बन्द र हडतालको विरोध गर्नुहुन्थ्यो, अहिले किन आफैँले बन्द गराउनुभा'को ?

युद्ध संघर्ष र बन्द-हडताल भनेको जायज र नाजायज दुई किसिमका हुन्छन् । जायज कुराका लागि वा न्यायपूर्ण कुराका लागि तपाइले युद्ध, संघर्ष, विद्रोह वा बन्द-हडताल गर्नुहुन्छ भने त्यो सही हुन्छ, तर अन्यायपूर्ण कुराका निम्ति तपाईं त्यसो गर्नुहुन्छ भने त्यो गलत हुन्छ । बन्द-हडताल भन्ने कुरा केका निम्ति तपाईं गर्दै हुनुहुन्छ ? देश र जनताको निम्ति, अग्रगमनको निम्ति, लोकतन्त्रको निम्ति, शान्तिको निम्ति गर्नुहुन्छ भने त्यो जायज हुन्छ । यसलाई निरपेक्ष ढंगबाट हेर्न मिल्दैन ।

० न्यायपूर्ण भनिए पनि जनतालाई त बन्द-हडतालले कष्ट पुग्छ नि ?

मुक्तिकामी शोषित उत्पीडित जनताको जीवन त त्यसै पनि कष्टकर छ । भूमिहीन, खान नपाएर सडकमा लडिराखेकाहरूलाई अहिले कहाँ छ भन्नोस् त ? हामीले गरेको आन्दोलनले भोलि उनीहरूको सुखद जीवनको ढोका पो खुल्छ त । त्यसैले यस्तो आन्दोलन उत्पीडितहरूका लागि सुखद छ भने खाइपाई आएकाहरूका लागि मात्रै कष्टकर छ ।

० तीनदिने हडताल त गर्नुभो, तर यसबाट पनि सरकारले तपाइहरूको मागलाई सम्बोधन गरेन भनेपछि अब के गर्नुहुन्छ ?

इतिहासमा अक्सर निरंकुश शासक, प्रतिगमनकारी जनताको आवाजबाट सजिलै ढल्दैनन् र अन्त्यसम्म बल प्रयोग गरेर कुर्सीमा टाँसिने प्रयत्न गर्छन् । तीसवर्षे पञ्चायतकाल पनि हामीलाई थाहा छ, त्यसपछिको ज्ञानेन्द्रको शासन पनि हामीलाई थाहा छ । र, त्यसैको उत्तराधिकारीका रूपमा अहिलेका शासकहरूले पनि व्यवहार गरिराखेका छन् । तर अन्ततः यिनीहरूलाई पनि निर्णायक आन्दोलनमा उत्रिएर नै बढार्नुपर्छ भन्ने हामीलाई लागिरहेको छ ।

० 'निर्णायक आन्दोलन' भन्नाले शान्तिपूर्ण नै हो कि अर्को युद्धमा जानुपर्ने पनि हुन सक्छ भन्न खोज्नुभएको हो ?

हामी विल्कुल शान्तिपूर्ण ढंगले अगाडि बढ्न चाहन्छौँ । लाखौँ-करोडौं जनताको जनसागर उल्टिसकेपछि संसारको कुनै पनि ताकतले थेग्न सक्छ भन्ने हामीलाई लाग्दैन ।

० तपाईंहरूले गर्ने अबको आन्दोलन कस्तो होला ? अझै लामो हडताल पो गर्दै हुनुहुन्छ कि ?

संघर्षको रूप त अवस्थाअनुसार हामीले सोच्ने कुरा हुन्छ । तर, अहिले जुन नागरिक सर्बोच्चताजस्तो अहं मुद्दा उठाएर हामीले आन्दोलन गरिराखेका छौँ, यसलाई सम्बोधन गर्नुको सट्टा सरकार जुन दमनमा उत्रिएको छ, र कुनै पनि हालतमा कुर्सीमा टाँसिने धृष्टता गरिरहेको छ, यस्तै रबैया रह्यो भने जनता अझै व्यापक ढंगले आन्दोलनमा उत्रनुको विकल्प रहँदैन ।

० सरकार कडा रूपमा प्रस्तुत हुने रे नि त अब ?

उनीहरू कडारूपमा प्रस्तुत भएकै त छन् । निहत्था सुकुम्बासीमाथि डुडेझारीमा गोली चलाएर ६ जनाको हत्या गर्नु, पचासौँ जनालाई घाइते बनाउनु के यो सहज प्रस्तुति हो ? यो सरकारमा बस्ने मान्छे, खासगरी अहिलेका गृहमन्त्री र केही मन्त्री असाध्यै मण्डले र फासिस्ट ढंगले प्रस्तुत भइराखेका छन् । यो हेर्दाखेरि यिनीहरू देशमा द्वन्द्व चर्काउने र देशलाई फेरि युद्धतिर लैजाने दिशामा उद्यत्त छन् भन्ने हामीलाई लागेको छ ।

० शीर्ष नेतावीच भेटघाट भइराखेको छ । दलहरूबीच वार्ता पनि भइराखेको छ, तर किन सहमति हुन सकिरहेको छैन ? हलो केमा अड्किएको छ ?

राष्ट्रपतिको कदमको जगमै यो सरकार बनेको हो । यो सरकार त्यसैमा टाँसिइरहन चाहन्छ । अहिले अड्केको गाँठी कुरै यहीँनेर हो । राष्ट्रपतिको कदम ठीक कि बेठीक भन्ने नै अहिलेको मुख्य मुद्दा हो । र, यो फिर्ता नलिएसम्म नागरिक सर्वोच्चता बहाल हुँदैन भन्ने हाम्रो अडान हो ।

० साझा संकल्प-प्रस्तावका बारेमा पनि पटक-पटक छलफल भएर ड्राफ्ट पनि बनिसकेको होइन र ?

हामीले त हाम्रो संकल्प प्रस्तावमा छलफल गर्न देऊ भन्यौँ, उनीहरूले दिएनन् । साझा प्रस्ताव बनाऔँ न त भन्यौँ, त्यसमा पनि उनीहरूले राष्ट्रपतिको कदमको 'र' पनि उच्चारण हुन सक्दैन भन्ने अडान लिइराखेका छन् । यसले गर्दा साझा प्रस्ताव पनि आउन सकेन । राष्ट्रपति आफैँले वक्तव्य दिएर यसलाई सच्याऊन् भनेर हामीले आग्रह गर्‍यौँ, यो पनि हुन सक्दैन भनेर उनीहरूले अडान लिइराखेका छन् । यसको अर्थ के हो भने उनीहरू कुनै पनि निकास चाहँदैनन् । हलो अड्काएर गोरु चुट्ने भनेजस्तो यसलाई निहुँ बनाएर असहज परिस्थिति सिर्जना गर्ने, संविधानसभा विघटन गर्ने र देशलाई फेरि सैनिक शासनतिर लैजाने मुख्य अभ्यास अहिले भइराखेको छ । र, यसैका विरुद्ध हाम्रो आन्दोलन केन्दि्रत छ ।

० शीर्ष नेताहरूको पछिल्लो भेटघाटले सहमतिलाई नजिक ल्याउने सम्भावनालाई कत्तिको देखाएको छ ?

कुनै सम्भावना देखापरिराखेको छैन । भेटघाट त राजनीतिमा भइराख्छ, युद्धको वेलामा पनि यस्तो भेटघाट र वार्ता हुने गर्थ्यो । तर, राजनीतिक निकास निस्कने ढंगले अहिले कुनै सार्थक कुरा भएको छैन । र, तत्काल त्यस्तो सम्भावना पनि हामीले देखिराखेका छैनौँ ।

० प्रतिशतमा भन्दा अब मुलुकमा सहमतिको सम्भावना कति छ ?

सहमतिबाटै निकास खोज्नु नै अहिलेको देशको आवश्यकता हो । यसैका निम्ति सात महिनासम्म हामीले अति संयमित ढंगले वार्ता र सहमतिका कुरा गर्दै आयौँ । तर, सरकारमा बस्ने मान्छे अत्यन्तै गैरजिम्मेवार ढंगले प्रस्तुत भइराखेका छन् । उनीहरूको यो रबैया हेर्दा सहजै निकास निस्कन्छजस्तो हामीलाई लाग्दैन ।

० प्रधानमन्त्री माधव नेपालले त कोपनहेगन जानुपूर्व र र्फकेपछि पनि सहमतिबाटै अघि बढौँ भनिराखेको सुनिन्छ । किन सहमति हुन सक्दैन ?

यो सरकार अन्तैबाट परिचालित छ र त्यताको आदेश नआएसम्म यसले सिन्को पनि भाँच्न सक्दैन भनेर त हामीले पहिलेदेखि नै भन्दै आएका हौँ । कठपुतली भन्ने शब्द हामीले त्यसै रहरले भनेकै होइनौँ । राष्ट्रपतिको कदम देशलाई प्रतिगमनतर्फ लैजाने उद्देश्यका साथ चालिएको कदम हो । जुन गाडी उल्टो दिशातिर दौडिराखेको छ, त्यो गाडीमा बसेर त्यसलाई अर्को दिशातिर लैजान्छु भन्नुको कुनै अर्थ छैन । हिम्मत छ भने त्यो गाडीबाट ओर्लने आँट माधव नेपालले अहिल्यै गर्नुपर्‍यो । अर्काले प्रतिगमनतर्फ चलाएको गाडीमा बसेर म अग्रगमनतिर जाँदै छु भन्ने गफ हाँक्नुको कुनै तुक छैन ।

० सरकार त तपाईंहरूसित गल्ने पक्षमै देखिँदैन । बरु तपाइहरूलाई श्रीलंकाको लिट्टे बनाउने वा इन्डोनेसियामा जस्तो दमन गर्ने योजना पनि बन्न सक्छ भन्ने सुनिन्छ । यस्तो भएमा तपाइहरूको स्थिति के होला ?

- कसैले चाहेर यस्तो हुने थियो भने त जनयुद्धकालमा हामीलाई सबै सिध्याउन खोजिएकै थियो । त्यतिवेला त राजासमेत यिनीहरूका साथमा थिए, अहिले त राजा छैनन् । यिनीहरूले तिनै पराजित शक्ति र वैदेशिक शक्तिको आडमा त्यस्तो दुस्वप्न देख्छन् भने लिट्टे हामी होइन, उनीहरू हुन्छन् ।

० विदेशी सेनासित मिलेर इन्डोनेसियामा जस्तो गरियो भने ?

त्यस्तो मूर्खता नगरून् भनेर हामी चेतावनी दिन चाहन्छौँ । अहिलेको विश्व १९६० को विश्व होइन, एक्काइसौँ शताब्दीको विश्व हो । अहिले त्यसरी करोडौँ जनताको कत्लेआम गरेर इन्डोनेसिया बनाउने परिस्थिति विद्यमान छैन । फेरि, हामी माओवादी भनेको नयाँ ढंगको एक्काइसौँ शताब्दीको माक्र्सवादको अभ्यास गर्ने बहुत सिर्जनशील र नयाँ ढंगका माक्र्सवादी हौँ । त्यसैले हामी जनतामा आधारित भएर प्रतिरोध गर्छौं र हामीलाई त्यो ढंगले परास्त गर्न सम्भव देख्दैनौँ ।

० यतिवेला तपाइहरू अप्ठ्यारोमा हुनुहुन्छ, बलियो अन्तर्राष्ट्रिय समर्थनचाहिँ सत्तापक्षमै छ, होइन र ? माओवादी एक्लिँदै गएको छ भनेर तपाईंहरूका विपक्षी निकै उत्साहित देखिन्छन् नि ?

प्रतिक्रियावादीलाई अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन हुन्छ नि त । हिजो राजालाई पनि अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन थियो । तीसवर्षे पञ्चायतलाई पनि अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन थियो । पछिल्लो कालमा ज्ञानेन्द्रलाई पनि अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन नभएको भए उनले दुस्साहस गर्दैन थिए । तर, जनताको सागर उल्टेर आइसकेपछि अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिले पनि आफ्नो स्वार्थलाई केन्द्रमा राखेर त्यो समर्थन फिर्ता लिन्छन् । अहिले तत्काल त माओवादीको विरोधमा त्यस्तो देखिन सक्छ, तर जनताबाट पराजित र तिरस्कृत भएका शक्तिलाई साथ दिँदाखेरि के गति हुन्छ भन्ने कुरा अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिकेन्द्रले पनि बुझ्न आवश्यक छ । र उनीहरूले छिट्टै बुझ्छन् भन्ने हामीलाई लाग्छ ।

० अब तत्काल नेताहरूबीच वार्ता हुन्छ कि हुँदैन ?

हामी वार्ताबाटै समस्या समाधान होस् भन्ने चाहन्छौँ । तर, एक हातले मात्रै ताली बज्दैन । अर्को पक्ष जसरी शान्तिप्रक्रियालाई भंग गर्न र संविधानसभालाई निष्त्रिmय पार्दै लगेर भंग गर्न उद्यत्त छ, त्यो पक्षचाहिँ वार्ताबाट समाधान खोज्नुभन्दा पनि कुनै राजनीतिक निकास नखोजेर देशलाई द्वन्द्वतिर लैजान प्रयत्नशील छ ।

भारतका सत्ताधारीहरूसित हाम्रा आग्रह के हो भने नेपालको वस्तुस्थिति र धरातलीय यथार्थ बुझ्ने प्रयास गर्नुपर्‍यो । नेपाली जनता शान्ति अग्रगमन र प्रगति चाहन्छन् । यसका निम्ति माओवादीले अगाडि सारेको एजेन्डाका पछाडि जनता गोलबन्द छन् । यो यथार्थलाई बिर्सिएर जनताबाट पराजित र तिरस्कृत शक्तिहरूको आड लिएर भारतले नेपालमा आˆनो स्वार्थको रक्षा हुन्छ भन्ने ठानेको छ भने त्यो भ्रममा नपर्दा हुन्छ । हिजो राजतन्त्रलाई साथ दिँदा जुन गति भयो, अहिले फेरि जनताबाट तिरस्कृत शक्तिहरूलाई साथ दिने हो भने भारतको बचेखुचेको साख पनि नेपालबाट सिद्धिन्छ ।

वर्ग विभाजित संसारमा आफ्नो ढंगका वर्गसंघर्ष चलिराखेका छन्, ती आ-आफ्नै देशका आन्तरिक मामिलाका कुरा हुन् । भारतको आन्दोलनसित कसरी व्यवहार गर्ने भन्ने त्यो उनीहरूको आन्तरिक मामिलाको कुरा हो । हामी नेपालमा आन्दोलन गरिराखेका छौँ, यसलाई अन्यत्र कहीँ जोड्नु उपयुक्त हुँदैन ।

हामीले बुझेअनुसार नेपालमा परिवर्तनसहितको शान्ति स्थापना हुनु समग्र यो क्षेत्रकै निम्ति राम्रो कुरा हो । त्यसैले देशमा जसले शान्ति, अग्रगमन र परिवर्तनलाई सुनिश्चित गर्न सक्छ, त्यही राजनीतिक शक्तिलाई साथ दिनु विश्वका सबै शक्तिकेन्द्रको आ-आˆनो हितमा हुन्छ भन्ने हामीलाई लाग्छ । तर, यसको विपरीत भारतको सत्तापक्षले शान्ति र परिवर्तनका पक्षधरलाई भन्दा अशान्ति र प्रतिगमनका पक्षधर शक्तिलाई आड दिने जुन प्रयत्न गरिराखेको छ, यो उसैको हितको विपरीत छ ।

प्रस्तुतीः अरुण बराल

(जनआस्था साप्ताहिकको बर्ष १५, अंक ३९ मा प्रकाशित)